Zonneschijn? Roze bril op!

Op: 18 mei 2018
Door: Jan Willem

2 reacties

Deel via

Zonneschijn? Roze bril op!

Medio mei zijn de resultaten bekend gemaakt van de SDE+-aanvragen uit de voorjaarsronde van 2018. In tegenstelling tot de eerdere jaren was het budget dit keer niet fors overschreden. Sterker nog: dit keer is ‘slechts’ € 5,3 miljard subsidie aangevraagd, terwijl € 6 miljard budget beschikbaar was.

De oorzaak laat zich raden, maar wat duidelijk is, is dat investeren in duurzame-energie-projecten steeds minder interessant wordt. Dit terwijl Nederland nog steeds ver achterloopt op haar duurzaamheidsdoelstellingen.

Versobering
In de tweede helft van 2017 was al bekend dat de subsidieregeling voor 2018 zou worden versoberd. Mede daarom werd in de najaarsronde een recordbedrag aan subsidie aangevraagd: € 9,9 miljard. Onder druk van een slechtere regeling in 2018 hebben veel partijen subsidie aangevraagd zonder goede onderbouwing of zonder alle bijlagen. RVO heeft hierdoor veel tijd moeten besteden aan het stellen van aanvullende vragen en het (uiteindelijk) afwijzen van veel subsidieaanvragen. Het gevolg hiervan was dat veel beschikkingen pas later werden verstrekt dan normaal. De beschikkingen uit de najaarsronde van 2016 kwamen voor een groot deel al voor kerst 2016 binnen, maar de beschikkingen uit de najaarsronde van 2017 kwamen voor het gros pas in maart en april 2018 binnen, ruim drie tot vier maanden later.

Dat het budget uit de voorjaarsronde 2018 niet overschreden zou worden, heb ik al voorspeld toen de nieuwe subsidieregeling voor zonne-energie bekend werd gemaakt. Sinds 2018 wordt hierin onderscheid gemaakt tussen netlevering en niet-netlevering. In de nieuwe regeling zit een enorme weeffout, waardoor partijen voortaan gestimuleerd worden om de door hen opgewekte zonne-energie zoveel mogelijk ‘aan het net’ te leveren, in plaats van direct zelf te gebruiken. Leveren aan het net levert immers meer subsidie op dan gelijktijdige consumptie. Als gevolg hiervan gaan partijen weer vooral panelen opstellen met een zuidoriëntatie en worden daken en gronden weer helemaal vol geplant, waardoor het elektriciteitsnet onnodig zwaar(der) wordt belast.

Ingrijpen
Toevallig, of niet, maakte Liander in dezelfde week bekend dat zij wordt bedolven onder aanvragen voor aansluitingen voor zonneparken. In Friesland kan Liander op dit moment slechts 10% van de aanvragen honoreren; voor de overige 90% zullen eerst de netten moeten worden verzwaard. Enexis, de andere grote netbeheerder, maakte eerder al bekend capaciteitsproblemen te hebben in Groningen en Drenthe. De aanpassingen aan de SDE-regeling in 2018 zullen deze problemen de komende jaren alleen maar groter maken wanneer Economische Zaken niet ingrijpt.

Ongeveer een week eerder publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) haar conceptadvies SDE+ 2019. Dit advies liegt er niet om: de basisbedragen worden in het advies wederom fors verlaagd. Ik heb mij bij het lezen beperkt tot zon-PV en dat advies is goed onderbouwd, alhoewel je je vraagtekens kunt zetten bij enkele aannames met betrekking tot prijzen en hun ontwikkelingen. Het ironische is dat PBL eveneens refereert aan het Pachtprijzenbesluit van Economische Zaken. Ik heb hier al eerder een column over geschreven, want er is nauwelijks een zonnepark te vinden waarbij de pachtprijs daadwerkelijk wordt getoetst én voldoet aan het Pachtprijzenbesluit.
Een aandachtspunt voor het PBL-advies is het feit dat PBL (nog steeds) rekening houdt met stijgende elektriciteitsprijzen en tegelijkertijd met almaar dalende investeringen en kosten. Op deze manier kun je inderdaad een mooi rendement maken, ondanks steeds lager wordende subsidies.

De vraag is echter of de aannames ook waar worden gemaakt. Zo wordt al jarenlang rekening gehouden met stijgende elektriciteitsprijzen, terwijl dit niet gebeurt. Sterker nog, sinds de invoering van de SDE+ zijn de elektriciteitsprijzen alleen maar gedaald.

Tekort
Er wordt ook steeds rekening gehouden met dalende turn-key-prijzen van projecten. In de tweede helft van 2017 liepen de paneelprijzen in Europa echter fors op dankzij het antiduurzaamheidsbeleid van president Trump. Er is al een schreeuwend tekort aan installateurs en dit tekort wordt naar verwachting steeds groter. Arbeid zal de komende jaren daardoor alleen maar duurder worden.

Op het moment van schrijven, zijn in Nederland nauwelijks meer transformatoren te koop. Althans, niet via de reguliere kanalen. Je kunt ze wel kopen, maar dan betaal je de absolute hoofdprijs, omdat je er dan een koopt die eigenlijk voor een ander project was bedoeld.

Het gevolg van het advies zal zijn dat door de aanvragen in de najaarsronde 2018 het subsidiebudget wederom wordt overschreven, omdat het advies voor de voorjaarsronde van 2019 nog minder goeds belooft. In die voorjaarsronde van 2019 zal het budget daarom wederom niet volledig benut worden. Tenzij er een addertje onder het gras vandaan komt en Economische Zaken CCS opeens gaat subsidiëren, want dan staan, net als voor de biomassabijstook, onze fossiele buitenlandse vrienden hun handen weer op te houden, zodat zij hun kolencentrales nóg rendabeler kunnen stoken dankzij alle fiscale voordelen en subsidies.

Nooit gerealiseerd
Het gevolg van het advies zal echter ook zijn dat een aantal projecten dat nu ontwikkeld wordt, nooit gerealiseerd zal worden. Ik zal dit illustreren aan de hand van een voorbeeld van een project waar wij zelf mee bezig zijn c.q. waren.

Een familie biedt ons aan agrarische grond te kopen om hier een zonnepark op te realiseren. De familie heeft al meerdere biedingen, maar vertrouwt ons het meest en hoopt het derhalve aan ons te kunnen verkopen. Het gaat om bijna twaalf hectare en de kabels die de netbeheerder moet trekken, zijn ongeveer anderhalve kilometer lang: een dure aansluiting dus. De familie biedt de grond ook te koop aan op Funda voor € 65.000,- per hectare. Ze willen echter een hogere prijs ‘omdat er nu zon op komt’.
Het project is groter dan 1 MW, dus wij hebben gerekend met een basisbedrag van 10,2 cent per kWh.

Er moet echter nog een vergunning worden aangevraagd en daarna moet er nog SDE+ worden aangevraagd. Met de huidige doorlooptijden lukt dit laatste pas in de voorjaarsronde van 2019. Op basis van een basisbedrag van 10,2 cent per kWh hebben we de familie aangeboden de grond te kopen voor € 70.000,- per hectare, ruim 7,5% boven de vraagprijs. Ze vinden dit echter te weinig ‘omdat de anderen véél meer hebben geboden’. Omdat ze het ons gunnen, is ons gevraagd er toch nog een keer aan te rekenen. Dit hebben we vervolgens gedaan met de nieuwe advies-basisbedragen.

Het advies-basisbedrag zon-PV (categorie groter dan 1 MW) is voor de voorjaarsronde 2019 helaas geen 10,2 cent per kWh. Maar het is ook geen 9,2 cent. Het advies is 7,9 cent, een daling van 2,3 cent per kWh, ofwel 22,5%!

Wij hebben de familie laten weten helaas geen bod uit te brengen op de grond omdat we het project met deze subsidie niet rondgerekend krijgen. De familie zal de grond nu verkopen aan één van de andere aanbieders, maar ik vraag mij af of zij hun bod nog gestand zullen doen nu de adviesbedragen bekend zijn gemaakt.

Bungelen
Het kan natuurlijk zijn dat een partij als Powerfield de grond koopt. NRC heeft afgelopen week zeer uitgebreid verslag gedaan over de handelswijze van dit bedrijf, waarbij het verdienmodel voor Powerfield vooral in de grondtransacties zelf lijkt te zitten, doordat zij de grond aankopen en vervolgens nog dezelfde dag doorverkopen met een dikke winst die door particuliere beleggers moet worden opgehoest.

Wat gaan we doen?

Nederland bungelt op het gebied van duurzame-energie-opwekking nog steeds onderaan in het rijtje van Europese landen. Nog steeds zijn we ver verwijderd van onze eigen klimaatdoelstellingen.

Uiteraard moet worden voorkomen dat excessieve winsten worden behaald dankzij subsidies. Daarom is het ook goed dat de basisbedragen ieder jaar, of zelfs twee keer per jaar worden getoetst aan marktconformiteit. Maar we moeten ons ook niet rijk rekenen. Net als bij wind op zee, waar we denken subsidieloos te kunnen gaan bouwen, moet de zonne-energiemarkt op korte termijn hele grote stappen zetten om de onderliggende aannames voor de advies-basisbedragen waar te maken.

We moeten er ook voor zorgen dat we alle nieuwe duurzame-energie-opwekking kwijt kunnen. Op Ameland kunnen nu al geen nieuwe zonneparken meer worden geplaatst, omdat het Liander-regelstation bij Dokkum vol zit. Waar Kamp korte metten maakte met alle kleine windparkjes op zee en TenneT de landelijke netbeheerder op zee maakte om ervoor te zorgen dat wind op zee écht doorbreekt, doet Wiebes er slim aan iets soortgelijks op te zetten voor zon op land. De regionale netbeheerders hebben onvoldoende geanticipeerd en lijken volledig verrast, dus neem de regie en wijs gebieden aan voor grote zonneparken en zorg voor de aansluitingen.

Inmiddels is ook een klein aantal grote opslagstations gerealiseerd. Deze zijn doorgaans onrendabel en functioneren vooral op de primaire reserve. Om netproblemen te ondervangen, kan grootschalige opslag een (deel van de) oplossing vormen. SDE+ voor opslag is daarom helemaal zo gek nog niet. De prijzen voor batterijen vertonen eenzelfde ontwikkeling als de prijzen voor zonnepanelen, dus het is slechts een kwestie van tijd voordat de subsidie voor opslag flink omlaag kan en de subsidie kan bovendien worden terugverdiend doordat de netbeheerders investeringen in netverzwaring kunnen uitstellen.

Warboel
Nederland heeft op het gebied van duurzame-energie-opwekking nog een lange weg te gaan om haar klimaatdoelstellingen te realiseren. Wanneer we doorgaan zoals nu, gaat ons dit simpelweg niet lukken. Het terugdringen van subsidies, het uitblijven van netverzwaringen en het harmonica-effect van de advies-basisbedragen dragen zeker niet bij aan het realiseren van onze doelstellingen.

Het wordt tijd dat minister Wiebes zijn roze bril afzet en de touwtjes in handen neemt om te voorkomen dat de energietransitie een grote warboel wordt.

Jan Willem Zwang


2 reacties

  1. Peter Segaar says:

    Fraaie en rake analyse weer, JW.

    Een aspect m.b.t. SDE 2018 I moet hier ook nog worden benadrukt. Omdat het zo vreselijk lang duurde de talloze SDE 2017 II aanvragen beoordeeld te krijgen, en de nieuwe voorjaarsronde alweer daar doorheen aan het fietsen was, riep RVO in een bizarre suggestie, ontwikkelaars op, om SDE 2017 II projecten waarvoor ze nog geen beschikking hadden gekregen, opniéuw (!) in de nieuwe (voorjaars-) ronde in te dienen. Derhalve moet er een – qua volume nog onbekende – hoeveelheid (PV) project aanvragen in de nu nog 2.570 MWp grote portfolio “dubbel” zijn gedaan. Waarvoor uiteraard maar 1 beschikking afgegeven kan gaan worden. Als de aanvraag verder formeel correct volgens de voorwaarden is voldaan. Derhalve, zal er mogelijk nog een fors volume van die aanvragen sowieso gaan uitvallen, vanwege “dubbelaar van SDE 2017 II aanvraag”, en/of vanwege niet voldoend aan de aangescherpte subsidie voorwaarden.

    Derhalve zal er, ondanks de forse onderuitputting van SDE 2018 I beslist (veel?) minder dan 2.570 MWp PV beschikt gaan worden… Zie ook mijn analyse http://www.polderpv.nl/nieuws_PV145.htm#18mei2018_SDE2018_voorjaarsronde_aanvragen

  2. Math Geurts says:

    De PV-gekte nu ook in Nederland eindelijk voorbij?

Plaats een reactie