Russisch roulette bij gemeentelijke inkoop energie

De afgelopen periode heeft Greenspread in kaart gebracht waar en hoe de 355 Nederlandse gemeenten momenteel hun eigen energie inkopen. Dit hebben we gedaan naar aanleiding van enkele marktconsultaties waarvoor wij in 2019 zijn uitgenodigd. Tijdens deze marktconsultaties werd duidelijk dat diverse gemeenten, provincies en zelfs enkele bedrijven hun energie voortaan uit ‘additionele’ duurzame bronnen willen afnemen. Bronnen worden als additioneel beschouwd wanneer ze na ingangsdatum van het leveringscontract worden opgeleverd en duurzame energie produceren. Een mooie manier om invulling te geven aan de klimaatdoelstellingen zonder zelf te hoeven investeren.

Elektriciteit

Op basis van informatie op TenderNed en Negometrix hebben wij informatie kunnen vergaren over de leverancier en contractperiode van 282 gemeenten. Van ruim de helft (159 gemeenten) hebben we ook kunnen achterhalen wat het aanbestede volume is.

De levering van elektriciteit aan gemeenten wordt vooral verzorgd door De Vrije Energie Producent (DVEP), Eneco en Greenchoice. Op basis van levering aan het aantal gemeenten heeft DVEP een marktaandeel van 26,5%, Greenchoice een aandeel van 22,8% en Eneco 20,1%. Kijken we naar de levering op basis van Megawatturen per jaar, dan heeft Greenchoice een marktaandeel van 35,5%, DVEP een aandeel van 28,6% en Eneco 19,7%.

Garanties van Oorsprong

Wat opvalt in de huidige contracten, is dat het gros van de gemeenten niet heel kritisch is op de inkoop van energie.

Zo zien we bij slechts 104 gemeenten een duidelijke vraag naar de levering van duurzame elektriciteit. Hiervan willen er 74 gewoon Garanties van Oorsprong (GvO’s), ongeacht de bron of herkomst. Daarnaast kiezen 13 gemeenten specifiek voor Europese wind en slechts 8 gemeenten voor Nederlandse wind. Gezien het feit dat gemeenten vanaf 2015 verplicht zijn duurzaam in te kopen, mogen we ervan uitgaan dat de andere gemeenten ook duurzaam opgewekte elektriciteit geleverd krijgen. Dit kunnen we echter niet bevestigen.

Dat het ook anders kan, wordt onder meer bevestigd door de gemeente Den Haag. De gemeente Den Haag wil niet alleen duurzaam opgewekte elektriciteit inkopen. Deze moet ook uit additionele bronnen komen. Additionaliteit wil zeggen dat de geleverde energie uit nieuwe bronnen moet komen, waarbij de bronnen gerealiseerd worden gedurende de contractperiode. De volgende tekst komt rechtstreeks uit de meest recente aanbesteding van Den Haag:

“De gemeente Den Haag wil per 1 januari 2019 contracten hebben afgesloten voor de inkoop van “duurzame” energie voor de gemeentelijke organisatie. Voor elektriciteit betekent dit het leveren van 100% groene stroom opgewekt middels duurzame (additionele) energiebronnen.

De doelstelling is om zo maximaal mogelijk, duurzame additioneel regionaal opgewekte energie (elektriciteit), in te kopen tegen een acceptabele prijs zodat een substantiële bijdrage wordt geleverd aan de duurzaamheidsdoelstelling. De ambitie is om zo spoedig mogelijk 100% groene additioneel regionaal opgewekte energie (elektriciteit) in te kopen.  

In 2020 zal ten minste 10% van de elektriciteitslevering uit duurzame lokale bronnen geleverd moeten worden. Om lokale initiatieven te stimuleren moet op termijn, doch uiterlijk in 2034 een hoeveelheid van 10% van de elektriciteitslevering afkomstig zijn van duurzame additionele bronnen die tot stand zijn gekomen door lokale initiatieven.”

Gas

Op basis van dezelfde bronnen is het gelukt van 286 gemeenten te achterhalen wie de gasleverancier is en voor welke periode. Bij 158 hiervan hebben we ook kunnen achterhalen wat het volume is dat is aanbesteed.

Waar bij elektriciteit 69,4% van de gemeenten door slechts drie verschillende energiebedrijven wordt geleverd, is dit aandeel bij gas nog hoger.

Slechts drie energiebedrijven leveren aan maar liefst 76% van de gemeenten. Eneco heeft hier een marktaandeel van 13% en Greenchoice een aandeel van 24,8%. De grootste gasleverancier aan gemeenten is echter geen groen Nederlands energiebedrijf, maar het Russische Gazprom.

Gazprom levert niet minder dan 38,3% van de Nederlandse gemeenten en levert dus meer gemeenten dan Eneco en Greenchoice samen. Dit terwijl menig politiek bestuurder regelmatig om het hardst roept dat ‘we’ niet afhankelijk moeten worden van Rusland c.q. Russisch gas.

Kijken we naar de levering van gas op basis van het volume, dan zien we dat deze drie partijen samen 77% van het Nederlandse gasverbruik van gemeenten leveren, waarvan Gazprom ook weer het grootste deel voor haar rekening neemt.

Hetzelfde uitzoekwerk is gedaan voor provincies, waterschappen en waterbedrijven. Voor al deze organisaties is het gelukt in kaart te brengen wat het verbruik is en wie op dit moment de leverancier is. Hier zien we dezelfde drie leveranciers die de markt hebben verdeeld.

Vrijwillige emissierechten

Zijn gemeenten al niet kritisch op de inkoop van stroom, bij gas zijn ze dit mogelijk nog minder. Een aantal gemeenten koopt niet eens groen of gecompenseerd gas in! Bij slechts een derde van de aanbestedingen is duidelijk dat het gaat om gecompenseerd gas, meestal in de vorm van vrijwillige emissierechten (VER’s). Vrijwillige emissierechten geven de mogelijkheid CO₂-rechten te kopen ter compensatie van de CO₂-uitstoot. Zo kunnen organisaties hun CO₂-uitstoot compenseren door deze rechten te kopen. Naast het daadwerkelijk inkopen van groen gas, is het gebruiken van VER’s, net als het inkopen van GvO’s, op dit moment ongeveer de enige manier om tegenwicht te bieden aan de emissies door gasverbruik.

Op deze manier kopen 17 Limburgse gemeenten ‘gecompenseerd’ gas in bij Gazprom. In hun uitvraag wordt nadrukkelijk gevraagd om Golden Standard VER’s en heel specifiek: 891 stuks. Het gasvolume bedraagt 500.000 m3 en met 891 VER’s compenseren deze gemeenten het verbruik van hun Russisch gas. Bij Climex kun je op dit moment 891 Golden Standard VER’s kopen voor het luttele bedrag van € 3.118,50 (zie https://climex.com/direct-verduurzamen/co2-reductie-certificaten-gs-vers-landfill-gas-project-turkije-istanbul/). De huidige groothandelsprijs voor gas is op dit moment ongeveer 15 cent per m3 en de ‘verduurzaming’ hiervan met eerder genoemde VER’s kost ongeveer 0,6 cent per m3.

De vraag is echter of een half miljoen m3 Russisch gas voldoende gecompenseerd wordt met 891 VER’s. Wij denken van niet.

Wanneer op Climex wordt berekend hoeveel VER’s nodig zijn om 500.000 m3 gas te compenseren, is de uitkomst al 913 stuks. Climex rekent met de conversiefactoren van de CO2-Prestatieladder. Deze stelt dat het bij het verbranden van één Nm3 Nederlands aardgas 1,89 kilogram CO2 vrijkomt. Hierbij is echter geen rekening gehouden met de emissies die ontstaan bij de winning, de transport en levering van aardgas. Recent heeft Greenspread in kaart gebracht wat het effect kan zijn van het sluiten van het Slochteren-veld. Uit dit onderzoek blijkt dat het in Nederland aangeleverd krijgen van Russisch aardgas ruim vier keer zoveel CO2-uitstoot tot gevolg heeft in vergelijking met het aangeleverd krijgen van Nederlands aardgas. Dit onderzoek kan hier worden gedownload.

Wanneer wél rekening wordt gehouden met het feit dat het aardgas uit Rusland komt, moeten er nog 422 VER’s extra worden gekocht om het uitstootverschil tijdens winning, transport en levering te compenseren.

Onderstaande tabel toont de verschillen in CO2-uitstoot tijdens de winning, transport en levering van Nederlands, Russisch en Noors aardgas.

Afbeelding: CO2-uitstoot per m3 gas tijdens winning, transport en levering in Nederland (exclusief de uitstoot tijdens verbranding).

Gemiste kansen

Gemeenten kunnen enorm sturend zijn in het verduurzamen van de Nederlandse energieproductie. Dit blijkt onder meer uit de aanbesteding van de gemeente Den Haag. Naast Den Haag zijn er nog 9 gemeenten, waaronder Rotterdam en Utrecht, die duurzaam opgewekte elektriciteit geleverd krijgen onder de voorwaarde van additionaliteit. Samen gebruiken deze gemeenten op jaarbasis ongeveer 230.000 MWh. Wanneer de leveranciers erin slagen dit verbruik voor het einde van de contractduur volledig duurzaam op te wekken met nieuwe bronnen, hebben de gemeenten hierin een behoorlijke bijdrage geleverd, zonder zelf te hoeven investeren. Het is ook niet zo dat deze gemeenten meer voor hun stroom hoeven te betalen dan andere gemeenten. Sterker nog: tijdens de marktconsultaties hebben wij aangegeven dat ze juist minder kunnen betalen, aangezien wij rendement maken op de investeringen in duurzame opwek én goedkoper kunnen financieren dankzij een langjarig afnamecontract met de gemeente. Een win-winsituatie dus.

Op het gebied van gas is er ook nog een wereld te winnen. Gemeenten kunnen stoppen met het inkopen van Russisch gas. Nagenoeg ieder alternatief is duurzamer. Wanneer voor Noors gas wordt gekozen, wordt de CO2-uitstoot al ruimschoots gehalveerd. Ook op het gebied van de inkoop van VER’s kunnen gemeenten de nodige stappen zetten. Compensatieprojecten in Afrika en Turkije dragen zeker bij. Er kan echter ook dichter bij huis worden ingekocht. Sterker nog: ook hier kan worden ingezet op additionaliteit.

Het beste alternatief is echter gewoon van-gas-los-gaan. Hierdoor daalt de gasvraag naar nul en stijgt de elektriciteitsvraag. Wanneer deze laatste duurzaam wordt ingevuld met nieuwe bronnen, zijn gemeenten echt goed bezig.

Easy money

Dit halfjaar moeten alle partijen hun biedingen doen voor de Regionale Energie Strategie (RES). Wanneer alle gemeenten hun inkoopbeleid aanpassen en vanaf nu stroom uit nieuwe bronnen gaan inkopen, realiseren ze al bijna 10% van de doelstellingen van de Regionale Energie Strategieën (RES). Met het van-gas-los-gaan kunnen de Nederlandse gemeenten samen ongeveer 140 miljoen m3 gas besparen. Voor gasreductie is nog geen kwalitatieve doelstelling geformuleerd in de RES, maar het mag duidelijk zijn dat hier een enorme kans ligt.

Door het aanscherpen van het inkoopbeleid voor elektriciteit en gas kunnen veel gemeenten de komende jaren flinke winsten boeken. Zowel financieel als maatschappelijk. Daarnaast kunnen ze een deel van hun eigen RES-opgave beleggen bij hun energieleverancier. Het lijkt easy money maar voorlopig spelen sommige gemeenten Russisch roulette. Het is te hopen dat ze zichzelf hierbij niet in de voet schieten.


Lees het vorige opiniestuk van Jan Willem Zwang: Opstalverzekeraar biedt paraplu voor als de zon schijnt.

4 Replies to “Russisch roulette bij gemeentelijke inkoop energie”

  1. Ik vind het een mooi stuk Jan-Willem. Alleen kan ik me echt niet vinden in die additionaliteitsvraag. Er wordt echt geen enkele windmolen of zonnepaneel extra gebouwd omdat Den Haag die additionaliteit eis in zijn aanbesteding zet! De ontwikkelingtijd van een windproject is gemiddeld 8 jaar (van idee tot eerste productie) en realisatie is van vele factoren afhankelijk, maar niet van de levering aan een afnemer. Opbrengsten bestaan uit Commodity (de elektriciteit), de SDE+ subsidie en de GvO waarde. En zolang een afnemer niet meer betaalt dan er op de groothandelsmarkt voor verkregen wordt, of afnemers die niet die additionaliteitseis hebben, wordt er geen enkele windturbine extra gebouwd vanwege die eis. Het zelfde geldt voor zonnepanelenprojecten (iets kortere gemiddelde project doorlooptijd). Een uitzondering hierop zijn de postcodeprojecten van coöperaties waar vele (particuliere) afnemers voor nodig zijn.

  2. Eens met Maarten
    Verder is het woord sjoemelstroom niet terecht. Er is qua regelgeving geen verschil tussen NL en EU GvO’s. En verder wordt er geen enkele windturbine extra gebouwd als wij in Nederland met z’n allen alleen NL wind GvO’s gaan kopen. Er is geen relatie tussen de schaarste of hoogte van de prijs van NL wind GvO’s en het bouwen van windturbines. Het bouwen van windturbines heeft alles te maken met politiek beleid en alles wat hieraan is gerelateerd (klimaatdoelstellingen, SDE, omgevingsmanagement, Regionale Energie Strategieën (RESsen) etc), investeringsbereidheid, initiatiefnemerschap, verwachte elektriciteitsprijs etc.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten